Bú mẹ ngay sau sinh trong vòng một giờ đầu (đẻ thường và đẻ mổ)

 

Tại sao cần cho trẻ bú ngay sau sinh trong vòng một giờ đầu

Nghiên cứu khoa học dựa vào phân tích tiến trình sinh đẻ tự nhiên ở người chỉ ra rằng: Sinh đẻ và nuôi con bằng sữa mẹ là một thiên chức thiêng liêng do tạo hóa ban tặng cho người phụ nữ để duy trì nòi giống. “Thiên chức” này được diễn ra một cách tuần tự theo một tiến trình tự nhiên có thể đoán trước vì “tạo hóa” đã “lập trình” sẵn.

 

Thụ thai =>Mang thai=>chuyển dạ => sinh đẻ => nuôi con bằng sữa mẹ (giai đoạn sau sinh)

  

Tiến trình này diễn ra một cách tự nhiên, tuần tự, nó chịu sự chi phối, điều khiển của các nội tiết tố; những phản ứng hóa học do những phản xạ thần kinh mà người mẹ cảm nhận từ những tác động bên ngoài.

a)      Giai đoạn 1: Chuyển dạ và tư thế đẻ  Những nghiên cứu khoa học (Nghiên cứu Cochrane 2009 của Lawrence và cộng sự) đã chứng minh được rằng “Tư thế khi đẻ và sự di chuyển trong quá trình chuyển dạ” có ảnh hưởng rất nhiều đến sự đau đớn và thời gian chuyển dạ. Đồng thời, việc có người thân đồng hành khi chuyển dạ cũng là liệu pháp tâm lý tốt giúp phản xạ Oxytocin và sự tạo sữa đạt tối ưu sau khi sinh.

b)     Giai đoại 2: Sổ thai - chăm sóc ngay sau sinh và tiến trình tìm vú mẹ của bé 

i)        Quá trình thai nhi xuống và sổ ra ngoài:

(1)    Khi thai nhi đi qua đường âm đạo và sổ ra ngoài, thai nhi đã tiếp xúc và “được” xâm nhiễm vi khuẩn từ các chất tiết của cơ quan sinh dục và chất thải của mẹ. Sự xâm nhập vi khuẩn từ mẹ sang con còn diễn ra trong quá trình tiếp xúc da-kề-da. Tất cả quá trình xâm nhập vi khuẩn này, mang lại lợi ích sau:

(a)    Sự cạnh tranh của vi khuẩn vô hại (kị khí như Lactobacilli, Bifidobacteria, Bacteroides) với vi khuẩn có khả năng gây hại (ưa khí như Staphylococci, Streptococci, E.coli, Klebsiella, Enterococcus) giúp ngăn chặn sự phát triển của chúng và kích thích sự phát triển của hệ miễn dịch của trẻ

(b)   Trẻ được “trải nghiệm” đầu đời với những vi khuẩn từ người mẹ - đã có kháng thể từ mẹ và truyền cho con qua sữa non

ii)      Quá trình tìm vú mẹ theo bản năng tự nhiên: nếu để trẻ da-kề-da trên bụng mẹ để tự tìm vú mẹ theo bản năng thấy trẻ sẽ lần theo mùi sữa để tìm vú mẹ và bú bữa đầu tiên trong đời. Quá trình tiếp xúc lần mò này, sự cọ sát nhỏ dãi của trẻ lên làn da bà mẹ như một liệu pháp kích thích giải phóng Oxytocin nhiều hơn => đẩy nhanh quá trình tạo và tiết sữa => sữa mẹ “về” nhanh hơn.

Kết luận:

Trong một cuộc đẻ thường, muốn bà mẹ thực hiện được cho con bú ngay sau sinh trong vòng 1 giờ đầu thành công thì tiến trình từ  giai đoạn Chuyển dạ => Đẻ => Cho con bú bữa đầu tiên…cần để diễn ra một cách tự nhiên, càng ít can thiệp, tác động bên ngoài càng tốt . Vì vậy hỗ trợ tốt nhất của người cán bộ y tế là:

1.      Hãy để bà mẹ đẻ ở bất cứ tư thế nào mà họ thấy dễ chịu nhất và có người thân bên cạnh động viên điều  này giúp giảm đau và rút ngắn thời gian chuyển dạ đồng nghĩa với việc giảm thiểu những yếu tố cản trở phản xạ Oxytoxin – Sữa về nhanh hơn 

2.      Đặt trẻ da-kề-da với mẹ ngay sau sinh cho đến khi trẻ bú được bữa bú đầu tiên


Đặt trẻ Da-kề-da với mẹ ngay sau sinh

a)      Tại sao cần đặt trẻ da-kề-da

at_1_400

 

b)     Kỹ thuật đặt trẻ da-kề-da với mẹ ngay sau sinh

i)      Đặt trẻ ngay bên dưới hoặc ở giữa hai bầu vú của bà mẹ

ii)     Dùng khăn khô và ấm để đắp cho cả mẹ và trẻ

iii)    Đội mũ mềm cho trẻ

iv)    Đỡ bà mẹ nằm ở tư thế đầu cao chếch 30°- 40°

v)     Không tách riêng mẹ - con cho tới khi trẻ bú mẹ bữa đầu tiên thành công

vi)    Duy trì nhiệt độ phòng ở mức 250-280 C

Lưu ý: Trong trường hợp mẹ đẻ có can thiệp, quá yếu, mệt cần nghỉ ngơi thì có thể đặt trẻ da-kề-da với bố hoặc ông bà cũng rất tốt

c)      Những yếu tố cản trở thực hiện “da-kề-da” ngay sau sinh cho trẻ: 

i)        Tỷ lệ sinh mổ ngày càng tăng; kiến thức và kỹ năng sinh thường cũng đang mất dần

ii)      Đẻ có can thiệp (cấp cứu sản khoa) tăng, những can thiệp y học như “cắt tầng sinh môn; fooc xép; giác hút; đẻ chỉ huy…có thể giúp cuộc chuyển dạ nhanh hơn nhưng làm bà mẹ đau đớn căng thẳng hơn không muốn thực hiện “da-kề-da” với bé sau khi đẻ

iii)    Tách mẹ và bé cho dù chỉ trong thời gian ngắn trong giờ đầu sau sinh để cân, tắm rửa, chích thuốc…là những thực hành không cần thiết phải làm ngay vì nó không mang lại lợi ích gì cho em bé mà nó lại làm gián đoạn việc tiếp xúc da-kề-da.


Cho trẻ bú ngay sau sinh ở các bà mẹ MỔ ĐẺ

a. Ảnh hưởng không tốt của mổ đẻ tới sức khỏe của bà mẹ và bé

i.      Đối với mẹ (Nghiên cứu của Dewey và cộng sự, Pediatrics 2003)

- Sức khỏe tổng thể của bà mẹ vì là một đại phẫu vùng bụng, nguy cơ nhiễm khuẩn cao

- Nguy cơ tử vong cao hơn đẻ thường

- Thời gian nằm viện dài hơn có thể dẫn đến mệt mỏi, trầm cảm

- Cho trẻ bú ngay sau sinh bị trì hoãn

- Tiếp xúc da-kề-da bị trì hoãn

- Bắt đầu tiết sữa chậm

      1. Gắn bó mẹ-con bị trì hoãn
      2. Lo lắng, thiếu tự tin

 ii.       Đối với con (Nghiên cứu của Biasucci J Nutrition 2008)

- Giảm khả năng miễn dịch của trẻ sau sinh mổ vì trẻ không được tiếp xúc với  các vi khuẩn hội sinh vô hại từ đường ruột và âm đạo của mẹ

- Sau ca mổ đẻ, do phải dùng kháng sinh nên có ít vi lợi khuẩn kị khí (Bifidobacteria )

- Trì hoãn bú mẹ ngay sau sinh để nhận kháng thể, chống nhiễm trùng

- Việc tách mẹ và trẻ sau mổ đẻ khiến trẻ dễ bị phơi nhiễm với vi khuẩn “lạ” tiềm tàng trong môi trường xung quanh, từ nhân viên y tế, trẻ sơ sinh và những người khác

b. Làm gì để giúp bà mẹ mổ đẻ cho con bú ngay sau sinh?

 i.      Đối với trường hợp mổ gây tê cột sống hay ngoài màng cứng

Mổ đẻ có kế hoạch

Mổ đẻ cấp cứu, có thể

-   Chuẩn bị trước khi sinh: Vắt sữa non trước khi sinh

-   Cho trẻ tiếp xúc da-kề-da với mẹ ngay lập tức.

-   Cho trẻ bú mẹ càng sớm càng tốt

-   Cho trẻ tiếp xúc da-kề-da với bố nếu cần phải tách riêng mẹ và bé

-   Đảm bảo kiểm soát cơn đau vừa đủ

-   Cho trẻ bú ở tư thế thoải mái

-   Đảm bảo có người bên cạnh

-   Tiếp xúc da-kề-da sớm

-   Cho trẻ bú sớm

-   Cho trẻ tiếp xúc da-kề-da với bố nếu cần phải tách riêng mẹ và bé

-   Kiểm soát cơn đau tốt

-   Tạo tư thế thoải mái cho mẹ khi cho con bú

-   Vắt sữa non (nếu có thể), cho trẻ ăn sữa non đã vắt ra

 ii.      Đối với bà mẹ đẻ mổ gây mê toàn thân:

    1. Cho trẻ tiếp xúc da-kề-da với mẹ ngay khi mẹ tỉnh lại
    2. Nếu có thể, hãy truyền dịch qua cánh tay thay vì bàn tay

c. Vắt sữa trước sinh - kích thích đầu vú có an toàn không?

 i.      Chúng ta biết rằng: Việc kích thích đầu vú làm giải phóng oxytocin vào mạch máu. Oxytocin làm co tử cung. Trong thời gian mang thai, lượng oxytocin do kích thích đầu vú thấp hơn nhiều so với lúc chuyển dạ đẻ

 ii.      Khi thai nhi đang phát triển, tử cung ít có phản ứng với oxytocin nhưng khi đến thời kỳ sinh, tử cung phản ứng mạnh với oxytocin. Các vùng tiếp nhận oxytocin ở tử cung dò tìm oxytocin và  gây co bóp tử cung. Trước tuần 38 của thai kỳ, số lượng tế bào oxytocin rất ít, sau đó tăng dần và lượng tế bào này có thể tăng gấp 300 lần khi bắt đầu chuyển dạ.

 iii.      Lượng oxytocin thấp ở các vùng tiếp nhận oxytocin ở tử cung là một trong những lý do chính khiến tử cung không chịu tác động của việc kích thích đầu vú trước giai đoạn sinh (tuần 36). Điều này có nghĩa là cho 1 trẻ khác bú hoặc vắt sữa trong thai kỳ có thể diễn ra.

d. Lưu ý, không thực hiện vắt sữa non trước sinh (trước 37 tuần) khi:

  1. Bà mẹ có tiền sử đẻ non.
  2. Bà mẹ có đường khâu ngay tại cổ tử cung.
  3. Hoặc bà mẹ có các triệu chứng sau đây:
    • Có hơn 4 cơn co tử cung trong 1 giờ - toàn bộ tử cung rất chặt, cứng, hoặc “nổi cục” (khi chạm vào)
    • Đau ở phần dưới lưng
    • Có áp lực về xương chậu
    • Đau bụng (giống như đau bụng trong kỳ kinh nguyệt)
    • Thấy hiện tượng ra khí hư, máu báo, hay nước… ở âm đạo

4. Nếu các dấu hiệu này xảy ra trong lúc vắt sữa non (hoặc khi cho 1 trẻ khác bú) thì hãy ngừng việc vắt sữa (hoặc cho bú).

Nguồn: Tài liệu học viên "Tư vấn nuôi dưỡng trẻ nhỏ tại các cơ sở y tế"- 3/2014 - Dự án Alive and Thrive